Brabants trekpaard

Vollezele en het Belgisch trekpaard: de twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In Vollezele bevindt zich het Museum van het Belgisch Trekpaard, dat de geschiedenis van het Belgisch trekpaard onderzoekt en ontsluit. Met drie grote hengstenfokkerijen waar vele prijsbeesten uit voortkwamen, wordt Vollezele en het Pajottenland beschouwd als de bakermat van het Belgisch trekpaard. Vandaar ook de naam: Brabants Trekpaard.  

Het waren de legendarische hengsten Orange I en Brillant die het Belgisch trekpaard op de wereldkaart hebben gezet. Voor het Museum prijkt dan ook een groot standbeeld van Brillant.
 

Geschiedenis van het Belgisch of Brabants trekpaard

Het Belgisch trekpaard is een kruising van drie foklijnen: de dikken uit de Dendervallei, de grijzen van Nijvel en Henegouwen en de kolossen uit het dal van de Méhaigne, een zijriviertje van de Maas. De combinatie van de bloedlijnen creëerde een ideaal trekpaard. De stamboom van de hengsten uit de Dendervallei gaat terug tot de Oude Dikke van Wijnhuyze, geboren in 1838. Deze hengst was langs vaders- en moederszijde de overgrootvader van de bekende dekhengst Orange I, die op zijn beurt de vader werd van de hengsten Brillant en Jupiter en grootvader werd van Rêve d'Or, Mont d'Or en Brin d'Or. 

Alle huidige trekpaarden stammen af van deze hengst volgens de officiële stamboeken. Orange I werd in 1864 als Prins geboren in Grimminge, deelgemeente van Geraardsbergen, en werd in 1866 als jonge hengst van 2,5 jaar gekocht door Auguste Oreins als dekhengst. Het paard kreeg de bijnaam Gugusse, wellicht afgeleid van de naam van zijn eigenaar. Toen het paard tien jaar was, verkocht Auguste Oreins het omdat de keuringscommissie liet uitschijnen dat het de laatste keer goedgekeurd was. Op veertienjarige leeftijd kwam het paard bij de bekende stoeterij van Jules Hazard in Leers-et-Fosteau die Prins (of Gugusse) herdoopte tot Orange I en het paard verder liet fokken. Orange I stierf in 1885 op eenentwintigjarige leeftijd. 

Op de markt van Sint-Kwintens-Lennik (Lennik) werd op 6 september 1992 het vier meter hoge beeld Prins, Trots van Brabant, van kunstenaar Koenraad Tinel ingehuldigd. Dit beeld stelt Orange I voor en wil herinneren aan het belang van het Belgisch trekpaard.  

Brillant, een zoon van Orange I, werd in 1868 geboren en werd op negenjarige leeftijd gekocht door Remi Vanderschueren, die sinds 1869 een stoeterij had in de Repingestraat te Vollezele, Haras de Vollezeele. Een jaar later won Brillant de eerste prijs op de internationale paardententoonstelling naar aanleiding van de wereldtentoonstelling van Parijs in 1878. Dit is het begin van een succesverhaal, want later won Brillant ook nog wedstrijden in Londen en Rijsel (1879), Brussel (1881), Hannover (1881) en Amsterdam en Gent (1884). Brillant stierf in 1893. 

Jupiter, een andere zoon van Orange I, was de vader van Brin d'Or, die in 1893 werd geboren. De moeder was een afstammeling in rechte lijn van Brillant. Brin d'Or werd als veulen van vier maanden gekocht door de industrieel Jules van Landuyt en ondergebracht in de Haras D'Hauwer, de stoeterij van Telesphore D'Hauwer in het Middeleershof aan de Repingestraat te Vollezele. Ook dit trekpaard werd een echt prijsbeest.

Naast de twee reeds vermelde stoeterijen, baatte ook Alfred Vanderschueren, de jongste zoon van Remi, nog een stoeterij uit, eerst in het Hof te Reepingen en later in Hof te Vogelzang, beide eveneens aan de Repingestraat. Hof te Reepingen bestond reeds in 1400 en is één van de abdijhoeves die de Abdij van Vorst bezat in Vollezele. Wanneer de hoeve in handen kwam van Alfred Vanderschueren werd deze abdijhoeve uitgebouwd tot een stoeterij.

Naast deze drie hengstenfokkerijen was er ook nog het bedrijf van Paul Mersch op het Hof ter Haegen aan de Crijnemstraat dat vooral merries had, waarvan sommige het leven schonken aan belangrijke dekhengsten. Vollezele stond dan ook bekend als het paardendorp. 

Met drie grote hengstenfokkerijen waar vele prijsbeesten uit voortkwamen, wordt Vollezele dan ook beschouwd als de bakermat van het Belgisch trekpaard.

De 'Haras de Vollezeele' werd later uitgebaat door August Vanden Bossche en nadien door zijn zoon Gerard. De 'Haras D'Hauwer' werd overgenomen door een neef van Telesphore D'Hauwer, namelijk Richard Van Eeckhoudt.  Philippus van Dixhoorn uit het Zeeuws-Vlaamse Axel baatte daar een groot akkerbouwbedrijf uit en om de poldergrond om te ploegen had hij nood aan degelijke trekpaarden, die hij vond in Vollezele. Zo raakte hij vertrouwd met het Belgisch trekpaard en haalde hij het naar Nederland. Later zou hij ook nog een van de oprichters worden van het Stamboek voor het Nederlandsche Trekpaard. Toen Van Eeckhout zijn stoeterij te koop stelde, was het dan ook niet verwonderlijk dat deze gekocht werd door Philippus van Dixhoorn. Zijn zoon Leendert van Dixhoorn baatte de hengstenfokkerij uit vanaf 1923 tot in 1938. Zo ontstond de nv Stallen Van Dixhoorn Axel-Vollezele. Philippe van Dixhoorn, zoon van Leendert en kleinzoon van Philippus, richtte later het Museum van het Belgisch Trekpaard op (zie verder).  

Het Hof ter Haegen werd nog tot eind jaren 1980 uitgebaat als een actief landbouwbedrijf, maar sinds oktober 2012 wordt het uitgebaat als een gastenverblijf. 

Alhoewel het Belgisch trekpaard in heel het land gefokt werd, gebeurde dit vooral in Brabant, en dan vooral in het Pajottenland. Vandaar dat er ook gesproken wordt van Brabants trekpaard of Brabander.

Rond de Sint-Pauluskerk in Vollezele liggen de praalgraven van alle fokkers die Vollezele op de kaart hebben gezet als het wereldcentrum voor de handel in het Belgisch Trekpaard:

• Noordkant: Remi Vanderschueren en Alfons Vanden Bossche
• Oostkant: Telesphore D'Hauwer en Richard Van Eeckhoudt
• Zuidkant: Leendert van Dixhoorn
• Westkant: Alfred Vanderschueren 

In 2018 werd de cultuur rond het Brabants trekpaard als immaterieel cultureel erfgoed erkend.

Trekpaardfokkerij vandaag in Vollezele: Stal de Follezelles

Noël De Beuf, een achterachterkleinzoon van Remi Vanderscheuren, richtte in 2025 Stal de Follezelles op: een trekpaardstoeterij die ook kan bezocht worden via een gegidst bezoek. Verder zijn in Vollezele ook de stoeterijen Haras de Vollezeele en Hof te Reepingen nog aanwezig. Zij zijn een verderzetting van de historische stoeterijen. In 2025 werd het eerste veulen, genaamd Fleur van Haras de Vollezeele, geboren. Verder hebben de sites ook een uitgebreide collectie aan roerend erfgoed gekoppeld aan het Belgisch Trekpaard en zijn werking in de landbouw. 

Dag van het Brabants Trekpaard

Traditioneel op de derde zondag van oktober staat het Brabants trekpaard centraal tijdens een dag vol beleving, nostalgie en vakmanschap. Dit uniek evenement brengt jong en oud samen rond het imposante Belgische trekpaard - een icoon van kracht, rust en traditie. 

Dit jaar gaat de 'Dag van het Brabants trekpaard' door op zondag 18 oktober 2026. Locatie: Oudstrijdersplein, 1570 Vollezele.

Vanaf de middag is er doorlopend animatie verspreid over twee pistes met een veelzijdig programma waar liefhebbers van het trekpaard hun hart kunnen ophalen.

Op het programma 

• Men- en dressuurwedstrijd met Brabantse trekpaarden, georganiseerd door de trekpaardmenners
• Behendigheidsproef van Vlaams-Brabant
• Show 'trekpaardhengsten'
• Provinciaal kampioenschap veulens van Vlaams-Brabant
• Keuring van Brabantse Trekpaarden
• Demonstratie hoefbeslag
• Demonstratie trekpaardveulens Vlaams-Brabant, met publieksprijs mooiste veulen
• Ritten met paard en kar
• Een vliegend tapijt
• Bezoek Museum van het Belgisch Trekpaard
• Standen met streekproducten en oude ambachten  

Om 18 uur wordt de Dag van het Brabants Trekpaard traditiegetrouw afgesloten met de Brillantworp. Vanuit het Museum van het Belgisch Trekpaard worden chocolade paardjes geworpen. Wie het mini- exemplaar van het trekpaard Brillant vangt, wint een replica van het bronzen Brillantbeeld. 

Meer info vind je hier. 

Museum van het Belgisch Trekpaard

Op 12 augustus 2000 om 16 uur opende het Museum van het Belgisch Trekpaard zijn deuren. De stichter van het museum was Philippe van Dixhoorn (°Vollezele, 28 juli 1928 – †Vollezele, 12 juli 2008), zoon van Leendert van Dixhoorn, eigenaar van een voormalige hengstenfokkerij. Alvorens het museum kon opengaan, zocht Philippe ven Dixhoorn jarenlang allerlei materiaal in verband met het Belgisch trekpaard bij elkaar. Het museum was toen gevestigd in een lokaal in het huis van de oude feestzaal De Roos Centrum. De gemeente huurde het lokaal. Na de opening van het museum werd daarna op dezelfde dag ook het beeld van Brillant onthuld. De onthulling gebeurde door Dominiek De Clerck, zoon van Roger De Clerck, en toenmalig burgemeester Georges Cardoen.

Op het moment dat de gemeentelijke bibliotheek uit het voormalige gemeentehuis van Vollezele trok, verhuisde het museum naar dat gebouw. Op 1 juli 2005 vond de plechtige opening op de nieuwe locatie plaats.

Na de dood van Philippe van Dixhoorn in 2008 werd het voorzitterschap van het museum overgenomen door Hilde van Dixhoorn, een van zijn dochters.

In 2011-2012 vond een restyling plaats van het museum. Zo werd het vandaag een bezoekerscentrum dat een ruim publiek aanspreekt. Je kan er authentieke materialen en documenten, historisch filmmateriaal en interactieve touchscreens terugvinden. Bepaalde informatie wordt viertalig aangeboden (Nederlands, Frans, Engels, Duits). In het Museum kom je meer te weten over de geschiedenis van de Vollezeelse stoeterijen, over de handel en export in het Belgisch trekpaard en over stamvader Brillant. Je leert meer over alle beroepen die te maken hebben met de trekpaardenhouderij, over het werken met een Belgisch trekpaard en over het fokken ervan. 

Standbeeld Brillant van Vollezele

Vlak voor het Museum van het Belgisch Trekpaard staat het standbeeld 'Brillant van Vollezele', gemaakt door Ron Deblaere uit Lichtervelde. Het werd onthuld door burgemeester Georges Cardoen in 2000. 

Congoberg

Op de weiden van de Congoberg in Vollezele grazen vaak Belgische trekpaarden. Op de top staat een infobord over het Belgisch trekpaard.